Poplony coraz częściej traktowane są nie tylko jako sposób na spełnienie określonych wymagań związanych z prowadzeniem gospodarstwa, ale przede wszystkim jako element poprawiający kondycję gleby. Dobrze dobrany międzyplon może ograniczać wymywanie składników pokarmowych, zwiększać ilość materii organicznej, poprawiać strukturę gleby i zabezpieczać jej powierzchnię po zbiorze plonu głównego. Wśród najczęściej wybieranych roślin znajdują się gorczyca biała oraz facelia błękitna. Oba gatunki mają swoje zalety, ale sprawdzają się w nieco innych warunkach.
Odpowiedź na pytanie, co jest lepsze na poplon, gorczyca czy facelia, nie jest więc jednoznaczna. W jednym gospodarstwie lepszym rozwiązaniem będzie szybko rosnąca i stosunkowo tania gorczyca, podczas gdy w innym większe korzyści może przynieść facelia, szczególnie jeśli zależy nam na urozmaiceniu zmianowania i ograniczeniu ryzyka związanego z chorobami roślin.
Gorczyca na poplon rośnie szybko i daje dużo zielonej masy
Gorczyca biała jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych gatunków wykorzystywanych na międzyplony ścierniskowe. Jej ogromną zaletą jest szybki początkowy wzrost. W sprzyjających warunkach rośliny sprawnie zakrywają powierzchnię pola, dzięki czemu ograniczają rozwój części chwastów i zabezpieczają glebę przed erozją.
Szybkie tempo wzrostu sprawia również, że gorczyca może w stosunkowo krótkim czasie wytworzyć znaczną ilość biomasy. Po przyoraniu lub wymieszaniu z glebą materiał roślinny staje się źródłem materii organicznej. W gospodarstwach, w których słoma jest regularnie wywożona z pola, pozostawianie biomasy międzyplonu może mieć szczególnie duże znaczenie dla utrzymywania odpowiedniej zawartości próchnicy.
Gorczyca pobiera również składniki mineralne pozostałe w glebie po wcześniejszej uprawie. Dzięki temu część azotu czy innych składników zostaje czasowo związana w roślinach zamiast być narażona na straty. Po rozkładzie biomasy mogą one ponownie trafić do obiegu i zostać wykorzystane przez kolejne uprawy.
Największa wada gorczycy pojawia się w zmianowaniu z rzepakiem
Gorczyca należy do rodziny kapustowatych, podobnie jak rzepak. Właśnie dlatego jej wykorzystanie nie zawsze będzie najlepszym rozwiązaniem. W gospodarstwach specjalizujących się w produkcji rzepaku ozimego zbyt częsta obecność roślin kapustowatych w zmianowaniu może zwiększać presję niektórych chorób oraz szkodników charakterystycznych dla tej grupy roślin.
Dotyczy to między innymi problemów związanych z kiłą kapusty. Jeżeli na danym polu występuje ryzyko rozwoju tej choroby, wprowadzanie kolejnego gatunku z rodziny kapustowatych wymaga szczególnej ostrożności. Gorczyca nie powinna być więc wybierana wyłącznie dlatego, że jej nasiona są popularne i łatwo dostępne.
W takich gospodarstwach warto analizować cały płodozmian, a nie tylko roślinę, która ma znaleźć się na polu przez kilka tygodni po żniwach. Praktyczne informacje dotyczące międzyplonów, uprawy roślin i zmianowania można znaleźć między innymi na AgroProfil.pl, który jest sprawdzonym źródłem informacji dla rolników szukających aktualnej wiedzy dotyczącej prowadzenia produkcji roślinnej.
Facelia na poplon dobrze urozmaica zmianowanie
Facelia błękitna należy do rodziny ogórecznikowatych, dlatego nie jest blisko spokrewniona z większością najważniejszych roślin uprawianych w Polsce. To jedna z jej największych zalet. Może być wykorzystywana między innymi w gospodarstwach, w których znaczną powierzchnię zajmują zboża, rzepak, kukurydza czy buraki cukrowe.
Wprowadzenie facelii pozwala zwiększyć różnorodność biologiczną zmianowania bez dokładania kolejnego gatunku z grupy zbóż albo kapustowatych. Z punktu widzenia zdrowotności gleby oraz planowania kolejnych upraw jest to bardzo cenna cecha.
Facelia rozwija dość dobrze rozbudowany system korzeniowy, który penetruje glebę i pomaga poprawiać jej strukturę. Po obumarciu korzeni pozostają przestrzenie ułatwiające przepływ wody i powietrza. Jednocześnie część organiczna rośliny stopniowo ulega rozkładowi.
Roślina dobrze zacienia również powierzchnię pola, jeżeli uzyskane zostaną odpowiednie i równomierne wschody. W rezultacie może ograniczać miejsce dostępne dla chwastów. Nie należy jednak traktować międzyplonu jako pełnego zamiennika właściwej strategii zwalczania zachwaszczenia.
Gorczyca czy facelia, która szybciej rośnie?
Jeżeli najważniejszym kryterium jest szybkość wzrostu po siewie, przewagę często ma gorczyca. Przy odpowiedniej wilgotności gleby potrafi bardzo dynamicznie rozpocząć rozwój i szybko wytworzyć dużą masę nadziemną. Jest to ważne szczególnie wtedy, gdy między zbiorem rośliny głównej a nadejściem chłodów pozostaje stosunkowo niewiele czasu.
Facelia również może rozwijać się szybko, ale początkowy wzrost zależy w dużej mierze od warunków podczas kiełkowania. Jej nasiona są niewielkie, dlatego istotne jest właściwe przygotowanie stanowiska i niezbyt głęboki siew. Przy przesuszonej wierzchniej warstwie gleby wschody mogą być nierównomierne.
Nie oznacza to jednak, że gorczyca zawsze będzie pewniejsza. W latach z odpowiednią ilością opadów facelia może bardzo dobrze pokryć pole i stworzyć wartościową biomasę. Wybór terminu siewu oraz wykorzystanie wilgoci pozostałej po zbiorze przedplonu mają w przypadku obu gatunków ogromne znaczenie.
Co lepiej poprawia glebę, gorczyca czy facelia?
Obie rośliny mogą korzystnie wpływać na glebę, jednak robią to nieco inaczej. Gorczyca ceniona jest przede wszystkim za dużą dynamikę wzrostu i możliwość wyprodukowania znacznej ilości zielonej masy w krótkim okresie. Facelia natomiast bardzo dobrze sprawdza się jako element różnicujący płodozmian.
W praktyce ogromne znaczenie ma również ilość biomasy, jaka faktycznie pozostanie na polu. Nawet najlepszy gatunek wysiany zbyt późno albo w bardzo przesuszoną glebę może wytworzyć niewiele masy organicznej. Dlatego termin siewu często ma większy wpływ na powodzenie międzyplonu niż sama różnica pomiędzy gorczycą a facelią.
Pozostawienie gleby pokrytej roślinnością po żniwach ogranicza również jej bezpośrednie wystawienie na działanie intensywnych opadów, wysokiej temperatury oraz wiatru. Jest to szczególnie istotne na stanowiskach podatnych na przesuszanie lub erozję.
Facelia jest cenna również dla owadów zapylających
Jeżeli facelia zostanie wysiana odpowiednio wcześnie i zdąży zakwitnąć, staje się atrakcyjnym źródłem pożytku dla pszczół oraz innych owadów zapylających. Jej charakterystyczne niebieskofioletowe kwiaty produkują nektar i pyłek, dlatego roślina jest dobrze znana także pszczelarzom.
W przypadku typowego międzyplonu ścierniskowego zdolność do kwitnienia będzie zależała przede wszystkim od terminu siewu oraz przebiegu pogody. Późno wysiana facelia może nie osiągnąć tej fazy przed pojawieniem się niskich temperatur. Nie zmienia to jednak jej przydatności jako rośliny poprawiającej różnorodność biologiczną pól.
Gorczyca również może zakwitać i być odwiedzana przez owady, ale wybór pomiędzy tymi gatunkami powinien przede wszystkim wynikać z potrzeb gleby i całego płodozmianu.
Kiedy lepiej wybrać gorczycę?
Gorczyca będzie dobrym rozwiązaniem przede wszystkim wtedy, gdy zależy nam na szybkim pokryciu powierzchni gleby oraz uzyskaniu dużej ilości biomasy w krótkim czasie. Jest to gatunek dobrze znany rolnikom, a jego uprawa na międzyplon zwykle nie wymaga skomplikowanej technologii.
Można ją rozważać szczególnie w gospodarstwach, w których udział roślin kapustowatych w płodozmianie jest niewielki. Jeżeli rzepak pojawia się często, lepiej dokładniej przeanalizować zasadność wykorzystania gorczycy i ryzyko fitosanitarne.
Znaczenie ma również koszt materiału siewnego. Gorczyca przez lata zdobyła popularność między innymi dlatego, że pozwalała stosunkowo niedrogo obsiać dużą powierzchnię. Cena nasion może jednak zmieniać się między sezonami, dlatego przed siewem warto porównywać rzeczywisty koszt założenia hektara międzyplonu.
Kiedy facelia będzie lepsza?
Facelia będzie szczególnie interesująca tam, gdzie potrzebne jest większe zróżnicowanie płodozmianu. Jeżeli w gospodarstwie często uprawia się rzepak, wybór facelii pozwala uniknąć wprowadzania kolejnej rośliny kapustowatej. To istotny argument przemawiający za nią w wielu gospodarstwach prowadzących intensywną produkcję roślinną.
Dobrym rozwiązaniem może być również wykorzystanie facelii jako jednego ze składników mieszanki międzyplonowej. Zestawienie kilku gatunków o różnym systemie korzeniowym i tempie wzrostu pozwala efektywniej wykorzystać przestrzeń nad powierzchnią gleby oraz w jej profilu.
W mieszankach często łączy się rośliny należące do różnych rodzin botanicznych. Dzięki temu międzyplon nie jest oparty na jednym gatunku, a ewentualne mniej korzystne warunki dla jednej rośliny mogą zostać częściowo wykorzystane przez pozostałe składniki mieszanki.
Czy warto siać razem gorczycę i facelię?
Takie połączenie jest możliwe, jednak nie zawsze będzie najlepszym wariantem. Gorczyca rozwija się bardzo dynamicznie i przy zbyt dużym udziale w mieszance może zagłuszać wolniej rozwijające się rośliny. Dlatego skład oraz proporcje powinny być dobrane tak, aby poszczególne gatunki rzeczywiście się uzupełniały.
Jeszcze lepszym rozwiązaniem może być stworzenie bardziej różnorodnej mieszanki obejmującej na przykład facelię, rośliny bobowate oraz inne gatunki dostosowane do stanowiska i późniejszej uprawy. Nie istnieje jednak jedna uniwersalna recepta dla wszystkich pól. Innej mieszanki będzie potrzebowało gospodarstwo z dużym udziałem rzepaku, a innej gospodarstwo zdominowane przez zboża.
Jeżeli wybór ogranicza się wyłącznie do gorczycy i facelii, na stanowiskach bez problemów związanych z częstą uprawą kapustowatych gorczyca może być prostym sposobem na szybkie uzyskanie dużej biomasy. Tam, gdzie ważniejsze jest urozmaicenie zmianowania i ograniczenie udziału roślin spokrewnionych z rzepakiem, znacznie ciekawszym wyborem będzie facelia. Ostatecznie najlepszy poplon to nie ten najbardziej popularny, lecz taki, który pasuje do konkretnego pola, terminu siewu i roślin planowanych w kolejnych sezonach.
***
Artykuł sponsorowany
