Dżdżownice pojawiające się w ogrodzie zwykle są bardzo dobrym znakiem. Ich obecność świadczy o tym, że w glebie znajdują się resztki organiczne, panuje odpowiednia wilgotność, a warunki nie są całkowicie nieprzyjazne dla organizmów glebowych. Te niepozorne zwierzęta uczestniczą w rozkładzie materii, tworzą korytarze i wpływają na strukturę ziemi.
Nie oznacza to jednak, że każda gleba pełna dżdżownic automatycznie jest idealna do uprawy wszystkich roślin. Ich liczba zależy także od pogody, sposobu nawożenia, rodzaju podłoża oraz ilości zalegających liści, kompostu i ściółki. Warto wiedzieć, co oznaczają dżdżownice w ogrodzie, dlaczego wychodzą na powierzchnię i czy zawsze należy pozostawiać je w spokoju.
Dżdżownice jako oznaka żywej gleby
Gleba ogrodowa nie jest jedynie mieszaniną piasku, gliny i próchnicy. To rozbudowane środowisko zamieszkiwane przez bakterie, grzyby, owady, roztocza, nicienie i wiele innych organizmów. Dżdżownice należą do najbardziej widocznych przedstawicieli tego podziemnego ekosystemu.
Ich obecność wskazuje, że w ziemi zachodzą procesy biologiczne. Dżdżownice żywią się rozkładającą się materią organiczną oraz drobnymi organizmami znajdującymi się w glebie. Wciągają pod powierzchnię fragmenty liści, źdźbła trawy i inne szczątki roślinne, przyczyniając się do ich dalszego rozkładu.
Duża liczba dżdżownic zazwyczaj pojawia się w miejscach regularnie wzbogacanych kompostem, obornikiem, rozdrobnionymi liśćmi lub naturalną ściółką. Znacznie rzadziej spotyka się je w ziemi silnie przesuszonej, ubogiej w próchnicę albo często traktowanej agresywnymi środkami chemicznymi.
Czy dżdżownice oznaczają żyzną ziemię?
Dżdżownice mogą świadczyć o stosunkowo dobrej kondycji biologicznej gleby, ale nie są dokładnym miernikiem jej zasobności. Ich obecność nie mówi bezpośrednio, ile azotu, fosforu, potasu czy magnezu znajduje się w podłożu. Nie pozwala też określić odczynu gleby.
Ziemia może zawierać wiele dżdżownic, a jednocześnie mieć pH nieodpowiednie dla konkretnych roślin. Możliwa jest również sytuacja odwrotna, w której podłoże ma właściwą zawartość składników mineralnych, lecz dżdżownic jest niewiele z powodu długotrwałej suszy lub braku resztek organicznych.
Obecność tych zwierząt warto więc traktować jako jeden z kilku sygnałów. O kondycji gleby świadczą także jej zapach, kolor, przepuszczalność, zdolność zatrzymywania wilgoci oraz wygląd uprawianych roślin. Dokładniejszych informacji dostarcza analiza podłoża obejmująca odczyn i zawartość podstawowych składników.
Jak dżdżownice poprawiają strukturę ziemi?
Poruszając się w podłożu, dżdżownice tworzą sieć niewielkich kanałów. Korytarze ułatwiają przedostawanie się powietrza do głębszych warstw gleby oraz zwiększają możliwość wsiąkania wody opadowej. Ma to szczególne znaczenie w ziemi ciężkiej, która łatwo się zbija i tworzy twardą skorupę.
Kanały pozostawiane przez dżdżownice mogą być wykorzystywane przez korzenie roślin. Dzięki nim system korzeniowy łatwiej przerasta podłoże i dociera do wilgoci znajdującej się głębiej. Korzystają z nich również inne organizmy glebowe.
Aktywność dżdżownic nie zastępuje jednak poprawnego przygotowania stanowiska. Bardzo zbitej, ciężkiej ziemi nie da się szybko naprawić wyłącznie przez oczekiwanie, aż pojawią się w niej organizmy. Niezbędne bywa dodanie kompostu, zastosowanie ściółki i ograniczenie deptania rabat.
Co pozostawiają po sobie dżdżownice?
Podczas odżywiania dżdżownice połykają niewielkie ilości ziemi wraz z materią organiczną. Po przejściu przez ich układ pokarmowy materiał zostaje wydalony w postaci drobnych grudek określanych jako koprolity.
Odchody dżdżownic mają korzystną strukturę i zawierają składniki pokarmowe w formach łatwiej dostępnych dla roślin. Nie oznacza to jednak, że zastępują regularne nawożenie. Ich działanie polega przede wszystkim na przetwarzaniu i przemieszczaniu substancji już obecnych w środowisku.
Charakterystyczne grudki można czasem zauważyć na trawniku. Wyglądają jak niewielkie, nieregularne kopczyki wilgotnej ziemi. Nie są oznaką choroby trawy ani działania szkodnika. Po wyschnięciu zwykle rozpadają się podczas chodzenia lub koszenia.
Dlaczego dżdżownice wychodzą po deszczu?
Po intensywnych opadach dżdżownice często pojawiają się na trawnikach, ścieżkach i podjazdach. Dawniej tłumaczono to wyłącznie brakiem tlenu w zalanej ziemi. Obecnie przyjmuje się, że przyczyn może być kilka.
Wilgotna powierzchnia umożliwia dżdżownicom przemieszczanie się bez ryzyka szybkiego wyschnięcia. Dzięki temu mogą pokonać znacznie większy dystans niż pod ziemią. Drgania powodowane przez krople deszczu mogą być również odbierane jako sygnał przypominający ruch drapieżnika w glebie.
Zwierzęta napotkane na chodniku warto przenieść na ziemię lub pod ściółkę. Na betonie i kostce brukowej są narażone na wyschnięcie, przegrzanie oraz zjedzenie przez ptaki. Nie należy wrzucać ich do głębokiej kałuży, ponieważ także tam mogą mieć trudności z przetrwaniem.
Co oznacza brak dżdżownic w ogrodzie?
Brak widocznych dżdżownic nie musi od razu oznaczać, że ziemia jest martwa. Zwierzęta mogą przebywać głębiej, szczególnie podczas suszy, upałów albo zimna. Ich aktywność zależy od temperatury i wilgotności podłoża.
Niepokojąca może być sytuacja, w której dżdżownic nie ma przez długi czas, gleba jest twarda, szybko wysycha, ma niewiele próchnicy i słabo rosną w niej rośliny. Przyczyną może być intensywne przekopywanie, usuwanie wszystkich resztek roślinnych, częste stosowanie chemicznych preparatów lub brak nawozów organicznych.
Dżdżownice unikają skrajnie kwaśnych, bardzo suchych i stale zalanych stanowisk. Nie lubią także wysokiego stężenia soli mineralnych. Nadmierne dawki nawozów mogą pogarszać warunki życia organizmów glebowych, nawet jeśli początkowo przyspieszają wzrost roślin.
Jak zachęcić dżdżownice do pozostania w ogrodzie?
Najlepszym sposobem jest regularne dostarczanie glebie dojrzałej materii organicznej. Kompost, rozdrobnione liście, skoszona i lekko przesuszona trawa oraz przekompostowany obornik stanowią źródło pożywienia dla całego zespołu organizmów glebowych.
Rabaty warto ściółkować materiałami naturalnymi. Warstwa kory, liści, słomy lub zrębków ogranicza parowanie wody i chroni powierzchnię ziemi przed gwałtownymi zmianami temperatury. Pod ściółką dłużej utrzymuje się wilgoć, dlatego dżdżownice mogą pozostawać bliżej powierzchni.
Korzystne jest także ograniczenie głębokiego przekopywania. Odwracanie kolejnych warstw ziemi niszczy korytarze i zaburza rozmieszczenie organizmów. W wielu ogrodach wystarczy płytkie spulchnianie podłoża widłami lub zastosowanie uprawy bez przekopywania.
Czy dżdżownice mogą zaszkodzić roślinom?
Dżdżownice nie żywią się zdrowymi korzeniami roślin ogrodowych. Ich pokarm stanowią głównie martwe i rozkładające się szczątki organiczne. Nie należy więc obawiać się, że duża liczba tych zwierząt zniszczy warzywa, kwiaty albo krzewy.
Pewne problemy mogą pojawić się na bardzo starannie pielęgnowanych trawnikach. Koprolity pozostawiane na powierzchni tworzą nierówności i po rozdeptaniu mogą rozmazywać się na źdźbłach. Jest to jednak problem dotyczący wyglądu murawy, a nie zdrowia trawy.
Nie zaleca się zwalczania dżdżownic preparatami chemicznymi. Takie działanie może zaszkodzić także wielu innym organizmom odpowiedzialnym za rozkład materii i tworzenie próchnicy. Na trawniku wystarczy po wyschnięciu rozgarnąć kopczyki miotłą lub lekkimi grabiami.
Dżdżownice w kompostowniku
Obecność dżdżownic w kompostowniku oznacza zazwyczaj, że materiał jest wilgotny, częściowo rozłożony i nie osiąga już bardzo wysokiej temperatury. Zwierzęta pojawiają się przede wszystkim w dojrzewającym kompoście, gdzie mogą bezpiecznie żerować.
Nie każda dżdżownica nadaje się jednak do prowadzenia domowej hodowli kompostowej. Do wermikompostowania najczęściej wykorzystuje się gatunki żyjące w warstwie rozkładającej się materii, między innymi dżdżownice kompostowe. Zwykłe dżdżownice ogrodowe mają inne wymagania i mogą próbować opuszczać niewielki pojemnik.
Jeżeli dżdżownice nagle uciekają z kompostownika, może to świadczyć o zbyt wysokiej temperaturze, nadmiernej wilgotności, przesuszeniu albo pojawieniu się substancji drażniących. Do pojemnika nie należy wrzucać dużych ilości soli, tłuszczu, środków czystości ani mocno kwaśnych odpadów.
Czy można przenosić dżdżownice na grządki?
Dżdżownic znalezionych podczas prac ogrodowych nie trzeba specjalnie rozmieszczać na kolejnych rabatach. Jeżeli podłoże zapewnia odpowiednią wilgotność i dostęp do materii organicznej, zwierzęta same zasiedlą korzystne miejsca.
Przeniesienie kilku osobników na grządkę nie poprawi gleby, jeśli jest ona sucha, pozbawiona ściółki i regularnie opryskiwana. Znacznie skuteczniejsze jest stworzenie warunków, które przyciągną i utrzymają większą populację.
Warto pozostawiać część opadłych liści pod krzewami, regularnie stosować dojrzały kompost i nie dopuszczać do całkowitego przesuszenia ziemi. W takim ogrodzie dżdżownice wykonują swoją pracę bez dodatkowej ingerencji, stopniowo mieszając resztki roślinne z podłożem i tworząc środowisko sprzyjające rozwojowi korzeni.
Źródło: www.faunaflora.com.pl
