Hiena cętkowana potrafi wydawać charakterystyczny, wysoki dźwięk przypominający nerwowy ludzki śmiech. To właśnie przez niego zyskała przydomek hieny śmiejącej się. Podobieństwo jest jednak mylące. Zwierzę nie śmieje się dlatego, że coś je rozbawiło, ani nie opowiada w ten sposób odpowiednika żartu.
Dźwięk określany jako chichot jest elementem komunikacji. Pojawia się przede wszystkim podczas silnego pobudzenia, napięcia i kontaktów z innymi członkami klanu. Można go usłyszeć podczas rywalizacji o jedzenie, ucieczki przed silniejszym osobnikiem, konfliktu albo sytuacji, w której hiena czuje się zagrożona. Zamiast radości może więc wyrażać niepokój, frustrację lub podporządkowanie.
Skojarzenie z wesołością powstało dlatego, że ludzie automatycznie interpretują zwierzęce odgłosy przez pryzmat własnych emocji. Wysokie, przerywane tony brzmią znajomo, ale ich biologiczna funkcja jest inna niż funkcja ludzkiego śmiechu.
Które hieny wydają odgłos przypominający śmiech?
Najbardziej znanym wykonawcą charakterystycznego chichotu jest hiena cętkowana, czyli Crocuta crocuta. To największy przedstawiciel rodziny hienowatych i zarazem gatunek tworzący wyjątkowo złożone społeczności. Zamieszkuje znaczną część Afryki Subsaharyjskiej, gdzie żyje w grupach nazywanych klanami.
Nie wszystkie hieny brzmią tak samo. Hiena pręgowana, hiena brunatna i protel również korzystają z sygnałów głosowych, ale ich repertuar oraz styl życia różnią się od zachowania hieny cętkowanej. Słynny śmiech kojarzony z filmami przyrodniczymi odnosi się przede wszystkim do właśnie tego gatunku.
Hieny cętkowane mają rozbudowany zestaw wokalizacji. Oprócz chichotu wydają wycia, pomruki, jęki, piski, warczenie i krzyki. Poszczególne sygnały są używane w innych okolicznościach. Badacze opisują ich repertuar jako ważną część życia w dużych, hierarchicznych grupach. (PMC)
Co oznacza charakterystyczny chichot hieny?
Znaczenie dźwięku zależy od sytuacji. Hiena może chichotać, kiedy silniejszy osobnik odsuwa ją od zdobyczy. W takim momencie głos nie jest oznaką dobrej zabawy, lecz reakcją na presję. Może informować pozostałe zwierzęta, że wydający go osobnik znajduje się w trudnym położeniu.
Chichot pojawia się także podczas pościgu, walki i gwałtownej rywalizacji. Często wydają go osobniki zajmujące niższą pozycję w hierarchii. Nie oznacza to, że dominujące hieny nigdy nie korzystają z takiej wokalizacji. Sposób wykonania głosu może jednak różnić się w zależności od statusu zwierzęcia.
Dźwięk może działać jak komunikat skierowany do kilku odbiorców jednocześnie. Słyszą go hieny stojące przy zdobyczy, osobniki znajdujące się dalej, a czasami również rywale należący do innego klanu. Chichot przekazuje więc więcej niż sam stan pobudzenia.
Głos zdradza wiek i pozycję w stadzie
Analizy akustyczne wykazały, że śmiech hieny może zawierać informacje o wieku, tożsamości oraz pozycji społecznej wydającego go osobnika. Badacze zauważyli między innymi, że wysokość dźwięku zmienia się wraz z wiekiem. Różnice w tonie i jego zmienności mogą również wskazywać, czy hiena zajmuje pozycję dominującą, czy podporządkowaną.
Dla ludzi dwa chichoty mogą brzmieć niemal identycznie. Hiena prawdopodobnie słyszy jednak znacznie więcej szczegółów. Na podstawie głosu może uzyskać informację, kto znajduje się w pobliżu i jak należy zareagować. Inaczej zachowa się wobec młodego osobnika o niskiej pozycji, a inaczej wobec wysoko postawionej samicy.
Badania nie oznaczają, że każda hiena świadomie przekazuje pełny zestaw danych niczym człowiek przedstawiający się rozmówcy. Cechy głosu wynikają z budowy ciała, wieku, pobudzenia i sposobu wokalizacji. Dla pozostałych zwierząt stają się jednak użytecznym źródłem informacji.
Dlaczego hierarchia jest dla hien tak ważna?
Hieny cętkowane żyją w społecznościach, których organizacja pod wieloma względami przypomina grupy niektórych naczelnych. Członkowie klanu rozpoznają krewnych, zapamiętują relacje między innymi osobnikami i dostosowują zachowanie do pozycji rozmówcy.
W klanach dominują samice. Wysoka pozycja zapewnia lepszy dostęp do jedzenia, bezpieczniejsze warunki dla młodych oraz wsparcie podczas konfliktów. Status nie zależy wyłącznie od rozmiaru i siły. Duże znaczenie mają więzi rodzinne, sojusze i pochodzenie.
Podczas karmienia sytuacja może zmienić się w kilka sekund. Wokół zdobyczy gromadzi się wiele głodnych zwierząt, a każdy osobnik musi ocenić, komu może się przeciwstawić. Głos pozwala szybko zorientować się w układzie sił. Dla podporządkowanej hieny błędna decyzja może oznaczać bolesne ugryzienie lub całkowitą utratę dostępu do posiłku.
Czy hieny mają poczucie humoru?
Nie ma wystarczających dowodów, aby uznać charakterystyczny chichot za przejaw poczucia humoru podobnego do ludzkiego. Zwierzę może odczuwać pozytywne emocje, bawić się i nawiązywać więzi, lecz nie należy automatycznie utożsamiać konkretnego dźwięku z rozbawieniem.
Zabawa jest ważną częścią życia młodych hien. Pisklęta, a właściwie szczenięta, ponieważ hieny są ssakami, gonią się, gryzą bez pełnej siły i ćwiczą zachowania potrzebne w dorosłości. Takie interakcje mogą wyglądać wesoło, ale to nie znaczy, że każdy towarzyszący im pisk odpowiada ludzkiemu śmiechowi.
Pytanie o zwierzęce poczucie humoru jest trudne, ponieważ humor wymaga nie tylko pozytywnego pobudzenia, lecz także określonego sposobu rozumienia sytuacji. Obserwator może stwierdzić, że hiena się bawi, ale nie może na tej podstawie uznać, że dostrzega komizm zdarzenia.
Jak hiena porozumiewa się na dużą odległość?
Chichot nie jest jedynym rozpoznawalnym sygnałem hieny. Bardzo ważne jest przeciągłe nawoływanie określane po angielsku jako whoop. Ten donośny głos może być słyszany z dużej odległości i pomaga utrzymywać kontakt między członkami klanu rozproszonymi na rozległym terenie.
Eksperymenty z odtwarzaniem nagrań wykazały, że hieny potrafią rozpoznawać konkretne osobniki na podstawie takich nawoływań. Samice reagowały silniej na głosy własnych młodych niż na głosy niespokrewnionych osobników. Reakcja mogła być również mocniejsza, gdy nawołująca hiena była bliżej spokrewniona ze słuchaczem.
Nowsze analizy wykazały, że nawoływania długodystansowe zawierają cechy pozwalające rozróżniać poszczególne zwierzęta. Oznacza to, że nocny głos nie informuje jedynie o obecności jakiejkolwiek hieny. Może zdradzać, który członek grupy się odzywa.
Dlaczego hiena śmieje się przy jedzeniu?
Sceny wokół upolowanego zwierzęcia należą do najbardziej hałaśliwych momentów w życiu klanu. Pokarm ma ogromną wartość, a dostęp do niego zależy od pozycji społecznej, liczby obecnych osobników i możliwości uzyskania wsparcia. Nic dziwnego, że właśnie wtedy często słychać chichoty, piski oraz warczenie.
Osobnik zajmujący niższe miejsce może próbować podejść do zdobyczy, a następnie zostać odpędzony. Chichot pojawiający się w takiej chwili może sygnalizować napięcie i podporządkowanie. Jednocześnie przyciąga uwagę innych hien. Jeżeli konflikt stanie się głośny, do miejsca żerowania mogą zbliżyć się kolejni członkowie klanu.
Hieny nie są wyłącznie padlinożercami czekającymi na resztki pozostawione przez lwy. Hieny cętkowane są skutecznymi łowcami i regularnie zdobywają pokarm samodzielnie. Zdarza się również, że lwy odbierają zdobycz hienom, a nie tylko odwrotnie. Hałaśliwe karmienie wynika z intensywnej rywalizacji, a nie z radości po znalezieniu darmowego posiłku.
Czy śmiech hieny powinien budzić strach?
Sam dźwięk nie oznacza, że hiena przygotowuje się do ataku na człowieka. Może informować o konflikcie między zwierzętami albo o rywalizacji przy zdobyczy. Osoba słysząca hieny w naturze nie powinna jednak próbować zbliżać się do źródła głosu.
Hieny są silnymi drapieżnikami wyposażonymi w potężne szczęki. Należy obserwować je wyłącznie z bezpiecznej odległości, najlepiej w towarzystwie doświadczonego przewodnika. Szczególnie ryzykowne jest podchodzenie do żerujących zwierząt, młodych lub miejsca odpoczynku klanu.
Znajomy dla człowieka dźwięk może tworzyć fałszywe wrażenie, że zwierzę zachowuje się komicznie albo niepoważnie. Tymczasem hiena prowadzi właśnie ważną rozmowę z członkami swojej społeczności. W jej chichocie mogą kryć się informacje o strachu, wieku, tożsamości i miejscu zajmowanym w hierarchii, a każdy słuchający osobnik wykorzystuje je, aby zdecydować, czy podejść bliżej, wycofać się, czy wezwać sojuszników.
Źródło: www.faunaflora.com.pl
