Kleszcze są jednymi z najbardziej znanych pasożytów występujących w Polsce. Można spotkać je w lasach, parkach, ogrodach i na łąkach, dlatego wiele osób regularnie sprawdza skórę po spacerach. Mimo ich powszechnej obecności wciąż często pojawia się pytanie, czy kleszcze należą do owadów. To zrozumiałe, ponieważ mają niewielkie rozmiary i podobnie jak komary czy muchy potrafią żywić się krwią ludzi oraz zwierząt.
Odpowiedź jest jednak jednoznaczna. Kleszcze nie są owadami. Należą do zupełnie innej grupy zwierząt i pod wieloma względami różnią się od przedstawicieli świata owadów. Warto poznać te różnice, ponieważ pomagają lepiej zrozumieć sposób życia kleszczy oraz zagrożenia związane z ich obecnością.
Do jakiej grupy należą kleszcze?
Kleszcze zaliczane są do pajęczaków. To ta sama grupa zwierząt, do której należą również pająki, kosarze i skorpiony. Choć na pierwszy rzut oka mogą przypominać niewielkie owady, ich budowa i rozwój wyglądają zupełnie inaczej.
Pajęczaki pojawiły się na Ziemi setki milionów lat temu i wykształciły charakterystyczne cechy, które odróżniają je od owadów. Kleszcze zachowały wiele z nich, mimo że prowadzą pasożytniczy tryb życia.
Ich organizm został przystosowany do długiego oczekiwania na żywiciela, przyczepiania się do skóry oraz pobierania krwi. Dzięki temu potrafią przetrwać wiele miesięcy bez pożywienia.
Czym różni się kleszcz od owada?
Najłatwiejszym sposobem rozpoznania pajęczaka jest policzenie odnóży. Dorosły kleszcz posiada osiem nóg. To jedna z najważniejszych cech wszystkich pajęczaków.
Owady mają natomiast sześć odnóży. Ich ciało składa się z trzech wyraźnie oddzielonych części, czyli głowy, tułowia i odwłoka. Kleszcze mają budowę znacznie prostszą. Ich ciało tworzy zrośnięta całość, przez co granice pomiędzy poszczególnymi częściami są praktycznie niewidoczne.
Różni się także liczba czułków. Owady wykorzystują jedną parę czułków do odbierania bodźców z otoczenia. Kleszcze ich nie posiadają. Zamiast tego korzystają z wyspecjalizowanych narządów zmysłów umieszczonych na odnóżach.
Dlaczego młody kleszcz ma tylko sześć nóg?
To właśnie ten etap rozwoju często powoduje zamieszanie. Larwa kleszcza rzeczywiście posiada sześć odnóży, podobnie jak owady. Nie oznacza to jednak, że należy do tej grupy.
Po pierwszym linieniu larwa przekształca się w nimfę, która ma już osiem nóg. Taką liczbę odnóży zachowuje również dorosły osobnik.
Zmiana ta jest naturalnym elementem rozwoju wszystkich kleszczy i nie wpływa na ich przynależność do pajęczaków.
Jak wygląda cykl życia kleszcza?
Rozwój kleszcza przebiega etapami. Każde stadium wymaga pobrania krwi od żywiciela, aby możliwe było przejście do kolejnej fazy.
Cykl obejmuje:
- jajo,
- larwę,
- nimfę,
- dorosłego osobnika.
Larwy najczęściej pasożytują na drobnych gryzoniach i ptakach. Nimfy mogą atakować zarówno małe, jak i większe zwierzęta oraz ludzi. Dorosłe samice potrzebują dużej ilości krwi do złożenia jaj, dlatego często wybierają większych żywicieli.
Cały cykl rozwojowy może trwać nawet kilka lat. W dużej mierze zależy to od temperatury, wilgotności oraz dostępności pożywienia.
Jak kleszcze odnajdują żywiciela?
W przeciwieństwie do wielu owadów kleszcze nie latają ani nie skaczą. Ich sposób zdobywania pożywienia polega na cierpliwym oczekiwaniu.
Wspinają się na źdźbła trawy, paprocie lub niewielkie krzewy i unoszą przednie odnóża. Gdy człowiek albo zwierzę otrze się o roślinę, kleszcz przyczepia się do ubrania, sierści lub skóry.
Pomagają mu w tym wyspecjalizowane narządy reagujące na ciepło, zapach oraz dwutlenek węgla wydychany przez potencjalnego żywiciela.
Po dostaniu się na ciało nie wbija się od razu. Najpierw przez pewien czas wędruje, szukając miejsca z cienką i dobrze ukrwioną skórą.
Czy wszystkie owady piją krew tak jak kleszcze?
Nie. Większość owadów w ogóle nie żywi się krwią. Wiele gatunków pobiera nektar, pyłek, soki roślinne albo rozkładającą się materię organiczną.
Do owadów pobierających krew należą między innymi komary, meszki i niektóre muchówki. Kleszcze, mimo podobnego sposobu odżywiania, nie są z nimi blisko spokrewnione.
To przykład zjawiska, w którym różne grupy zwierząt wykształciły podobny sposób zdobywania pokarmu, choć pochodzą od odmiennych przodków.
Czy każdy kleszcz przenosi choroby?
Nie każdy osobnik jest nosicielem drobnoustrojów wywołujących choroby. Ryzyko zakażenia zależy od wielu czynników, między innymi od gatunku kleszcza oraz wcześniejszych żywicieli, na których pasożytował.
Największe obawy budzą bakterie wywołujące boreliozę oraz drobnoustroje odpowiedzialne za kleszczowe zapalenie mózgu i inne choroby odkleszczowe.
Warto jednak pamiętać, że samo ukłucie nie oznacza automatycznie zakażenia. Mimo to każdy wbity kleszcz powinien zostać usunięty możliwie szybko.
Gdzie najczęściej można spotkać kleszcze?
Jeszcze kilkanaście lat temu wiele osób kojarzyło kleszcze głównie z lasami. Obecnie wiadomo, że występują również w parkach miejskich, na działkach, w ogrodach i na terenach rekreacyjnych.
Najchętniej wybierają miejsca wilgotne i zacienione. Można je znaleźć w wysokiej trawie, paprociach, gęstych zaroślach oraz na obrzeżach ścieżek.
Ich obecność zależy przede wszystkim od liczby zwierząt stanowiących źródło pożywienia. Sarny, jelenie, lisy, gryzonie oraz ptaki skutecznie przenoszą kleszcze pomiędzy różnymi środowiskami.
Jak chronić się przed kleszczami?
Najlepszą metodą ograniczania ryzyka jest odpowiedni ubiór podczas spacerów po terenach zielonych. Długie spodnie, zakryte buty oraz odzież z długimi rękawami utrudniają kleszczom dotarcie do skóry.
Pomocne mogą być także preparaty odstraszające przeznaczone do stosowania na skórę lub ubranie.
Po każdym pobycie na łonie natury warto dokładnie obejrzeć całe ciało. Szczególną uwagę należy zwrócić na pachy, pachwiny, zgięcia kolan, okolice uszu oraz skórę głowy.
Nie można zapominać również o zwierzętach domowych. Psy i koty bardzo często przynoszą kleszcze do domu, dlatego ich sierść także powinna być regularnie kontrolowana.
Świadomość, że kleszcze są pajęczakami, a nie owadami, pozwala lepiej zrozumieć ich zachowanie oraz sposób atakowania żywicieli. Ta wiedza ułatwia skuteczną profilaktykę i pomaga szybciej reagować po kontakcie z tymi niewielkimi, ale wyjątkowo wymagającymi pasożytami.
Źródło: www.faunaflora.com.pl
