Drzewo tlenowe jest przedstawiane jako jedna z najszybciej rosnących roślin drzewiastych dostępnych w Europie. W materiałach sprzedażowych można znaleźć informacje o kilku metrach przyrostu w ciągu jednego sezonu i możliwości pozyskania drewna już po kilku latach. Rzeczywiste tempo rozwoju zależy jednak od odmiany, temperatury, jakości gleby, dostępu do wody oraz sposobu prowadzenia rośliny. W polskim klimacie wyniki mogą wyraźnie różnić się od osiąganych w cieplejszych regionach Hiszpanii czy południowej Azji.
Czym właściwie jest drzewo tlenowe?
Nazwa drzewo tlenowe nie jest nazwą botaniczną jednego konkretnego gatunku. Najczęściej używa się jej w odniesieniu do szybko rosnących paulowni, szczególnie hybrydy Paulownia elongata i Paulownia fortunei, znanej jako Oxytree lub Paulownia Clon in Vitro 112.
Roślina ta została wyselekcjonowana z myślą o szybkim wzroście, produkcji lekkiego drewna i zakładaniu plantacji. Rozmnaża się ją laboratoryjnie, dzięki czemu sadzonki mają zachowywać podobne cechy. Nie należy jednak utożsamiać każdego drzewa nazywanego tlenowym z tą samą odmianą. W sprzedaży można spotkać także paulownię omszoną, paulownię puszystą oraz inne mieszańce różniące się odpornością na mróz i tempem rozwoju.
Określenie tlenowe ma przede wszystkim charakter handlowy. Każde zdrowe drzewo pochłania dwutlenek węgla i podczas fotosyntezy uwalnia tlen. Paulownia może robić to intensywnie dzięki dużym liściom i szybkiemu przyrostowi biomasy, lecz nie oznacza to, że zastępuje las albo rozwiązuje problem zanieczyszczenia powietrza.
Jak szybko rośnie drzewo tlenowe w pierwszym roku?
W bardzo dobrych warunkach młoda paulownia może w pierwszym sezonie osiągnąć wysokość kilku metrów. Dotyczy to przede wszystkim roślin posadzonych w ciepłym miejscu, regularnie podlewanych, chronionych przed silnym wiatrem i rosnących na żyznej, głębokiej glebie.
Takiego wyniku nie należy jednak traktować jako gwarancji. Po posadzeniu roślina musi najpierw rozbudować system korzeniowy i przystosować się do nowego stanowiska. Sadzonka osłabiona transportem, niedoborem wody lub wiosennym przymrozkiem może przez kilka tygodni rozwijać się bardzo wolno.
W badaniach prowadzonych na plantacjach Paulownia Clon in Vitro 112 w Czechach średni roczny przyrost wysokości wynosił mniej niż metr. Dużym problemem okazały się uszkodzenia mrozowe. Każdej zimy przemarzała średnio znaczna część nadziemnych pędów młodych drzew, a śmiertelność roślin na badanych plantacjach była wysoka. Warunki klimatyczne Czech są zbliżone do występujących w części Europy Środkowej, dlatego wyniki te są ważną wskazówką także dla polskich plantatorów.
Oznacza to, że podawany niekiedy przyrost na poziomie czterech lub pięciu metrów w jednym roku jest możliwy, ale wymaga wyjątkowo sprzyjających warunków. Nie stanowi typowego wyniku dla każdej działki.
Ile lat potrzebuje, aby osiągnąć pełną wysokość?
Paulownia nie przestaje rosnąć po kilku sezonach. Najbardziej intensywny rozwój następuje w pierwszych latach, a następnie tempo stopniowo maleje. Zależnie od gatunku, warunków i sposobu pielęgnacji dorosłe drzewo może osiągnąć około 10 do 15 metrów wysokości, a czasem więcej.
Paulownia omszona w odpowiednim klimacie może dorastać do około 15 metrów. Dane ogrodnicze wskazują, że przy sprzyjających warunkach może osiągnąć znaczną część docelowej wysokości w ciągu około dziesięciu lat. W źródłach uniwersyteckich podawany jest nawet przyrost sięgający około 4,5 metra rocznie, ale dotyczy to gatunku rosnącego w bardzo korzystnym środowisku i nie powinno być bezpośrednio przenoszone na każdą odmianę oraz klimat Polski.
W przydomowym ogrodzie drzewo tlenowe może wyglądać okazale już po trzech lub czterech sezonach. Osiągnięcie rozmiarów dorosłego drzewa zajmuje jednak zwykle około 8 do 15 lat. W chłodniejszym miejscu, na ubogiej glebie lub po powtarzających się uszkodzeniach mrozowych okres ten będzie dłuższy.
Po ilu latach można pozyskać drewno?
Na plantacjach paulownię prowadzi się inaczej niż drzewo ozdobne. Celem jest uzyskanie prostego, możliwie grubego pnia, bez nisko wyrastających gałęzi i większych uszkodzeń. Roślinę przycina się oraz kontroluje liczbę pędów, aby energia była kierowana do jednego przewodnika.
W sprzyjającym, ciepłym klimacie pierwszą wycinkę plantacyjną planuje się czasem po około 6 do 10 latach. Nie oznacza to jednak, że po sześciu latach każde drzewo będzie miało pień nadający się do sprzedaży. O opłacalności decyduje nie tylko wysokość, lecz także średnica, prostoliniowość pnia, jakość drewna i liczba sęków.
Paulownia wytwarza lekkie drewno. Badania Clon in Vitro 112 wykazały, że jego gęstość może być niższa niż w przypadku paulowni omszonej. Materiał ma określone zastosowania, ale nie zastępuje automatycznie cięższych i bardziej wytrzymałych gatunków wykorzystywanych w konstrukcjach.
Po ścięciu paulownia może ponownie wypuścić pęd z pozostawionego systemu korzeniowego. Kolejny cykl produkcyjny może być szybszy, ponieważ roślina korzysta już z rozwiniętych korzeni. Nadal potrzebuje jednak wody, składników pokarmowych i ochrony przed mrozem.
Co najbardziej wpływa na tempo wzrostu?
Paulownia najlepiej rozwija się na stanowisku słonecznym, ciepłym i osłoniętym. Duże liście zwiększają powierzchnię fotosyntezy, ale jednocześnie narażają roślinę na uszkodzenia powodowane przez wiatr. Młody pień może być kruchy, dlatego otwarta, silnie przewiewna działka nie zawsze będzie dobrym miejscem.
Duże znaczenie ma dostęp do wody. Młode drzewo rośnie szybko, a rozbudowa ogromnych liści i nowych pędów wymaga regularnego nawadniania. Krótkotrwałe przesuszenie może mocno zahamować rozwój. Jednocześnie paulownia źle znosi długotrwałe zalewanie korzeni, dlatego gleba powinna przepuszczać nadmiar wody.
Najlepsze rezultaty uzyskuje się na ziemi głębokiej, przepuszczalnej i zasobnej. Na ciężkiej glinie korzenie mogą mieć ograniczony dostęp do tlenu, natomiast na bardzo lekkim piasku problemem jest szybkie wysychanie podłoża. Przed założeniem większej plantacji warto wykonać analizę gleby, zamiast automatycznie stosować duże ilości nawozu.
Czy mróz zatrzymuje wzrost drzewa tlenowego?
Zima jest jednym z największych ograniczeń uprawy paulowni w Polsce. Starsze, dobrze zdrewniałe drzewa mogą przetrwać wyraźne spadki temperatury, ale młode sadzonki i świeże przyrosty są znacznie bardziej wrażliwe.
Roślina może przeżyć zimę dzięki systemowi korzeniowemu, a jednocześnie stracić cały młody pień. Wiosną wypuści wtedy nowe pędy od podstawy. Z punktu widzenia przeżycia drzewa nie musi to być katastrofa, lecz z punktu widzenia produkcji prostego drewna oznacza utratę jednego sezonu i konieczność ponownego formowania przewodnika.
Czeskie obserwacje wykazały, że młode rośliny Clon in Vitro 112 doznawały poważnych uszkodzeń już przy temperaturach wynoszących około minus 13 stopni Celsjusza. Autorzy badania zwrócili uwagę, że deklarowana odporność na silniejszy mróz może dotyczyć przede wszystkim starszych egzemplarzy, a nie młodych sadzonek.
Problemem są również późne przymrozki. Paulownia rozpoczynająca rozwój wiosną może stracić delikatne liście i wierzchołek pędu. Drzewo zwykle podejmuje dalszy wzrost, ale potrzebuje czasu na regenerację.
Czy przycinanie przyspiesza rozwój paulowni?
Cięcie nie sprawia, że drzewo zaczyna produkować więcej biomasy bez ograniczeń. Pozwala jednak sterować kierunkiem wzrostu. Usuwanie bocznych pędów może pomóc w uzyskaniu prostego pnia, natomiast silne cięcie przy ziemi pobudza paulownię do wypuszczania dużych liści i długich, szybko rosnących pędów.
W uprawie ozdobnej takie cięcie wykonuje się czasem po to, aby roślina miała efektowne liście. Ceną jest brak kwiatów, ponieważ pąki kwiatowe rozwijają się na starszych pędach. W uprawie plantacyjnej sposób cięcia powinien zależeć od wieku drzewa i celu produkcji.
Badania dotyczące przycinania Paulownia Clon in Vitro 112 potwierdziły dużą zdolność młodych roślin do tworzenia nowych pędów. Nie każda metoda prowadzenia dawała jednak identyczny rezultat, dlatego przypadkowe usuwanie gałęzi może bardziej zaszkodzić, niż pomóc.
Jak ocenić, czy drzewo rośnie prawidłowo?
W pierwszym sezonie nie warto skupiać się wyłącznie na wysokości. Ważne są także grubość pędu, jego stopień zdrewnienia, kolor liści i kondycja wierzchołka. Bardzo wysoki, ale cienki i miękki pęd może łatwo złamać się na wietrze albo przemarznąć zimą.
Zdrowa paulownia w okresie wegetacyjnym tworzy duże liście i regularnie wydłuża pęd główny. Zahamowanie wzrostu może wynikać z suszy, uszkodzenia korzeni, zbyt niskiej temperatury, niedoboru składników albo stojącej wody. Żółknięcie dolnych liści pod koniec lata jest naturalne, ponieważ paulownia jest drzewem liściastym i zrzuca liście przed zimą.
Przed zakupem sadzonki dobrze ustalić jej dokładną nazwę, sposób rozmnażania i przewidywaną odporność na warunki panujące w danym regionie. Drzewo tlenowe może rosnąć bardzo szybko, lecz wynik zależy od miejsca. W jednym ogrodzie po kilku latach stanie się wysokim drzewem dającym dużo cienia, a na chłodnej, mokrej lub wystawionej na wiatr działce przez kolejne sezony może odbudowywać pędy uszkadzane każdej zimy.
Źródło: www.faunaflora.com.pl
