Kura, która jeszcze niedawno regularnie znosiła jajka, może nagle zrobić sobie przerwę, mimo że sposób żywienia wcale się nie zmienił. Brak jaj nie zawsze oznacza niedobór wapnia czy niewłaściwą paszę. Na nieśność wpływają również długość dnia, pierzenie, wiek, stres, kwoczenie, pasożyty oraz stan zdrowia. Zanim zaczniemy zmieniać karmienie, warto więc dokładnie przyjrzeć się całemu stadu.
Kura nie znosi jajek? Najpierw sprawdź, czy rzeczywiście przestała się nieść
Brzmi banalnie, ale jajko nie zawsze trafia tam, gdzie spodziewa się go właściciel. Kury mające dostęp do dużego wybiegu mogą znaleźć sobie własne miejsce do znoszenia jaj. Gęste krzewy, wysoka trawa, przestrzeń pod budynkiem gospodarczym czy sterta słomy mogą stać się alternatywnym gniazdem.
Jeżeli spadek liczby zbieranych jaj nastąpił nagle, warto przez kilka dni obserwować zachowanie ptaków. Kura może rano znikać w konkretnym miejscu, a później wracać do stada. Odnalezienie ukrytego gniazda wyjaśnia wtedy zagadkę bez konieczności szukania problemów zdrowotnych.
Jaja mogą również znikać z innych powodów. Zdarza się ich rozbijanie i wyjadanie przez kury, a przy niewłaściwie zabezpieczonym kurniku dostęp do gniazd mogą mieć inne zwierzęta.
Jesienią winna często jest długość dnia
Produkcja jaj jest silnie związana z długością dnia. Światło wpływa na układ hormonalny kury, a tym samym na aktywność układu rozrodczego. Gdy jesienią dni stają się coraz krótsze, nieśność może wyraźnie się zmniejszyć, a u części ptaków okresowo zaniknąć.
Według specjalistów z Virginia Tech jednymi z najczęstszych przyczyn ograniczenia nieśności są zbyt krótki dzień, niewłaściwe żywienie, choroby, wiek oraz stres. Przy naturalnym oświetleniu skracanie dnia może więc wyraźnie odbić się na liczbie znoszonych jaj.
W naturalnych warunkach jest to zjawisko normalne. Właściciel może mieć wrażenie, że stało się coś niepokojącego, ponieważ kura przez całe lato znosiła jajko niemal codziennie, a później produkcja gwałtownie spadła. Tymczasem pasza, woda i warunki w kurniku mogą pozostawać takie same.
W intensywnej produkcji stosuje się kontrolowane programy świetlne, aby utrzymywać odpowiednią długość dnia. W przydomowym chowie nie każdy właściciel musi dążyć do maksymalnej nieśności przez cały rok. Naturalne ograniczenie produkcji w okresie krótkiego dnia samo w sobie nie świadczy o chorobie.
Pierzenie może całkowicie zatrzymać znoszenie jaj
Jesień jest również okresem, w którym wiele dorosłych kur przechodzi pierzenie. Ptak wymienia stare pióra na nowe, a proces ten wymaga znacznych nakładów składników odżywczych. Organizm może wtedy ograniczyć funkcje rozrodcze i skierować zasoby na odbudowę upierzenia.
Pierzenie łatwo zauważyć, gdy w kurniku pojawia się znacznie więcej piór, a kura zaczyna wyglądać na nieco potarganą. Nowe pióra stopniowo wyrastają w miejsce starych. W tym czasie produkcja jaj może mocno spaść albo zatrzymać się całkowicie.
Nie należy próbować za wszelką cenę zmuszać ptaka do szybkiego powrotu do wysokiej nieśności. Trzeba natomiast zapewnić pełnoporcjowe żywienie, stały dostęp do wody i spokojne warunki. Po zakończeniu pierzenia oraz przy sprzyjającej długości dnia produkcja może ponownie wzrosnąć.
Kwoka nie będzie normalnie znosiła jaj
Kolejną możliwością jest kwoczenie. U kury uruchamia się wtedy instynkt wysiadywania jaj. Ptak przestaje normalnie funkcjonować jak nioska, większość czasu spędza w gnieździe i może ograniczyć znoszenie, a następnie całkowicie je przerwać.
Kwokę stosunkowo łatwo rozpoznać. Niechętnie opuszcza gniazdo, stroszy pióra, może wydawać charakterystyczne odgłosy i reagować nerwowo na próbę jej podniesienia. Wychodzi przede wszystkim po to, żeby napić się, zjeść i załatwić potrzeby fizjologiczne, po czym ponownie wraca na miejsce.
Skłonność do kwoczenia jest częściowo zależna od rasy i konkretnego osobnika. U niektórych kur pojawia się regularnie, podczas gdy inne praktycznie nie wykazują takiego zachowania. Jeśli właściciel nie planuje lęgu, powinien przede wszystkim obserwować kondycję ptaka oraz zapewnić mu dostęp do wody i paszy.
Stres potrafi zatrzymać produkcję jaj
Kury silnie reagują na zmiany otoczenia. Przeniesienie do innego kurnika, dołączenie nowych osobników, pojawienie się psa, atak drapieżnika czy częste płoszenie stada mogą odbić się na nieśności. Czasami właściciel nie łączy tych wydarzeń z brakiem jaj, ponieważ reakcja nie zawsze jest natychmiast oczywista.
Duże znaczenie ma hierarchia w stadzie. Dołączenie nowych kur prowadzi do ponownego ustalania relacji między ptakami. Może pojawić się gonienie, dziobanie i blokowanie słabszym osobnikom dostępu do atrakcyjnych miejsc. Taka sytuacja stanowi obciążenie dla ptaków i może przejściowo wpływać na produkcję.
Stresorem może być również wysoka temperatura. Podczas upałów kury ograniczają pobieranie paszy, dużo piją i próbują oddawać nadmiar ciepła. Długotrwałe przegrzanie może doprowadzić do zauważalnego spadku nieśności.
Sprawdź wodę, nawet jeśli poidło wygląda na pełne
Przy problemach z nieśnością często analizuje się zawartość karmidła, zapominając o poidle. Dostęp do świeżej wody jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania nioski. Ograniczenie możliwości pobierania wody może szybko odbić się na produkcji.
Zimą problemem może być zamarznięte poidło, natomiast latem woda może szybko się nagrzewać lub ulegać zabrudzeniu. Trzeba też sprawdzić, czy urządzenie działa prawidłowo. Obecność wody w instalacji nie oznacza jeszcze, że wszystkie kury mogą swobodnie ją pobierać.
W większym stadzie warto obserwować również hierarchię. Dominujące osobniki mogą utrudniać słabszym kurom dostęp do zasobów, zwłaszcza jeśli poideł i karmideł jest zbyt mało.
Pasożyty mogą obniżyć nieśność
Przyczyną pogorszenia kondycji mogą być pasożyty zewnętrzne lub wewnętrzne. Szczególnie dokuczliwe bywają roztocza żywiące się krwią ptaków. Silna inwazja może prowadzić między innymi do osłabienia i niedokrwistości, co odbija się również na produkcji jaj.
Warto dokładnie obejrzeć kury, okolice kloaki, skórę pod piórami oraz wyposażenie kurnika. Niektóre pasożyty ukrywają się w szczelinach konstrukcji i stają się aktywne głównie nocą, przez co pobieżna kontrola w ciągu dnia może ich nie wykazać.
Pasożytów wewnętrznych również nie należy diagnozować wyłącznie na podstawie tego, że kura przestała się nieść. Jeśli ptaki chudną, mają nieprawidłowy kał, słabną lub pojawiają się inne objawy, wskazana jest diagnostyka weterynaryjna zamiast podawania preparatów w ciemno.
Wiek kury ma ogromne znaczenie
Młoda nioska po rozpoczęciu nieśności stopniowo osiąga wysoką produkcję, ale taki poziom nie utrzymuje się przez całe życie. Wraz z wiekiem liczba znoszonych jaj naturalnie spada. Starsza kura może nadal znosić jajka, ale robić to znacznie rzadziej niż w pierwszych cyklach produkcyjnych.
W przydomowym stadzie różnica może być bardzo widoczna. Młode kury znoszą jaja regularnie, podczas gdy kilkuletnie osobniki robią coraz dłuższe przerwy. Sam spadek produkcji u starszego ptaka, który jest aktywny, dobrze je i nie wykazuje objawów chorobowych, nie musi oznaczać problemu.
Jeżeli natomiast starsza kura nagle całkowicie przestaje się nieść i jednocześnie zmienia zachowanie, nie należy wszystkiego tłumaczyć wiekiem. Starsze ptaki również mogą chorować i cierpieć na zaburzenia układu rozrodczego.
Brak jaj może być pierwszym objawem choroby
Spadek nieśności bywa jednym z pierwszych sygnałów pogorszenia zdrowia stada. Organizm chorego ptaka ogranicza funkcje, które nie są niezbędne do przeżycia, a produkcja jaj wymaga dużych nakładów energii i składników odżywczych.
Trzeba zwrócić uwagę na apetyt, aktywność, wygląd grzebienia, sposób oddychania, kał oraz poruszanie się. Niepokojące są między innymi osowiałość, siedzenie z nastroszonymi piórami, duszność, kaszel, wypływ z nosa lub oczu, biegunka, problemy z chodzeniem oraz wyraźne chudnięcie.
Jeśli podobne objawy pojawiają się u kilku ptaków jednocześnie albo liczba jaj gwałtownie spada w całym stadzie bez oczywistej przyczyny sezonowej, należy skontaktować się z lekarzem weterynarii. Szczególnej uwagi wymaga sytuacja, w której pojawiają się nagłe padnięcia.
Kura siedzi w gnieździe, ale jajka nie ma
Niepokojąca jest sytuacja, gdy kura wielokrotnie wchodzi do gniazda, napina się i mimo prób nie znosi jajka. Jeśli dodatkowo jest osowiała, przyjmuje nietypową postawę, ma powiększony obrys brzucha lub trudności z poruszaniem, trzeba brać pod uwagę problem z układem rozrodczym.
Nie należy wtedy na siłę uciskać brzucha ani próbować samodzielnie wydobywać jaja. Nieumiejętne postępowanie może doprowadzić do urazu. Ptak z wyraźnymi objawami bólu lub problemami ze zniesieniem jaja wymaga szybkiej oceny weterynaryjnej.
Podobnej uwagi wymagają nieprawidłowe jaja pojawiające się przed zatrzymaniem nieśności. Bardzo cienkie skorupy, jaja zdeformowane lub inne powtarzające się nieprawidłowości mogą dostarczyć informacji o tym, co dzieje się z ptakiem.
Czy winna może być pasza?
Żywienie oczywiście ma ogromne znaczenie dla nieśności. Nioska potrzebuje odpowiednio zbilansowanej paszy dostarczającej energii, białka, witamin i składników mineralnych, w tym wapnia potrzebnego do tworzenia skorupy. Problem może pojawić się, gdy pełnoporcjowa mieszanka jest w dużym stopniu zastępowana ziarnem, resztkami kuchennymi czy przypadkowymi dodatkami.
Nie należy jednak zakładać, że każda przerwa w znoszeniu jaj oznacza niedobór wapnia. Samo dosypanie kolejnej porcji preparatu mineralnego nie rozwiąże problemu związanego z pierzeniem, krótkim dniem, kwoczeniem, pasożytami czy chorobą.
Jeżeli wszystkie kury dostają tę samą paszę, a znosić jajka przestała tylko jedna, trzeba szczególnie dokładnie przyjrzeć się właśnie temu osobnikowi. Gdy spadek dotyczy całego stada, należy szukać wspólnej zmiany w warunkach utrzymania.
Co sprawdzić, gdy kura nagle przestała znosić jajka?
Najpierw warto ustalić, czy problem dotyczy jednej kury, czy całego stada oraz kiedy dokładnie rozpoczął się spadek. Następnie trzeba obejrzeć wybieg w poszukiwaniu ukrytych gniazd, sprawdzić wodę i paszę oraz zastanowić się, czy w ostatnich dniach nie nastąpiła zmiana pogody, długości dnia, składu stada albo warunków w kurniku.
Kolejnym krokiem jest obserwacja samych ptaków. Duża ilość piór może wskazywać na pierzenie, długotrwałe siedzenie w gnieździe na kwoczenie, a osowiałość, nieprawidłowy kał czy problemy z oddychaniem wymagają zwrócenia uwagi na zdrowie.
Nieśność nie jest stałą wartością przez całe życie kury. Zmienia się wraz z wiekiem, porą roku i stanem fizjologicznym. Jeśli ptak wygląda zdrowo, je, pije i zachowuje się normalnie, czasowa przerwa może mieć naturalne podłoże. Nagłe zatrzymanie produkcji połączone z pogorszeniem kondycji lub objawami chorobowymi wymaga natomiast szybkiego ustalenia przyczyny.
Źródło: Leonie Jacobs, Phillip J. Clauer, Why Have My Hens Stopped Laying? 5 Factors that Impact Egg Production, Virginia Cooperative Extension, Virginia Tech, 2022.
